(ĐHVH) - Sáng ngày 26/5/2010 tại Khoa Sáng tác và Lý luận – Phê bình Văn học, Trường Đại học Văn hóa Hà Nội đã diễn ra buổi Tọa đàm văn học: “Thơ ca phương Tây đương đại”. Diễn giả chính của buổi tọa đàm là Nhà thơ Kristoffer Leandoer (Thụy Điển), Nhà thơ trẻ Trịnh Thắng đóng vai trò là người chuyển ngữ đến các cử tọa. Đến dự buổi tọa đàm có Giáo sư Hoàng Ngọc Hiến, các Nhà văn Chu Văn Sơn, Văn Giá, Nguyễn Hữu Quý, Nguyễn Thanh Kim… cùng đông đảo giảng viên, sinh viên trong và ngoài trường.

Nhà thơ Kristoffer Leandoer và Nhà văn Văn Giá

Kristoffer Leandoer, sinh năm 1962, tại Stockholm, Thụy Điển, tốt nghiệp Khoa Văn học và Nghệ thuật, Trường Đại học Stockholm. Ông đã sống tại Paris, Minsk, Stockholm. Hiện nay, ông đang sinh sống và viết văn tại Hà Nội. Kristoffer Leandoer là nhà thơ và cũng là một chuyên gia về văn học Pháp, nhưng bên cạnh đó vẫn làm việc với vai trò nhà biên tập cho một số nhà xuất bản lớn của Thụy Điển, viết bài phê bình văn học cho những tờ báo lớn của Thụy Điển. Tuy tuổi đời còn khá trẻ, nhưng Kristoffer Leandoer đã có một sự nghiệp đáng nể trong các lĩnh vực thơ ca, tiểu thuyết, đồng thời ông còn là nhà dịch thuật tiếng Pháp và tiếng Anh. Các tác phẩm của Kristoffer Leandoer được dịch qua nhiều thứ tiếng: Pháp, Anh, Đức, Nga, Việt Nam…

Sự giao thoa giữa hai nền văn học

Cuộc giao lưu văn học xoay quanh chủ để về một số xu hướng tìm tòi cách tân thơ ca phương Tây hiện nay và quan niệm về thơ ca.

Qua sự phác thảo của Kristoffer Leandoer thì ở Thụy Điển đang tồn tại hai dòng văn học, đó là dòng văn học tự nhiên và dòng văn học của những người cô độc. Kristoffer Leandoer cũng nhấn mạnh rằng, ở đất nước Thụy Điển của ông, văn học quan tâm đặc biệt tới sự cô độc của con người. Thụy Điển là nơi đã từng diễn ra trận chiến cuối cùng của danh tướng Napoleon (Pháp) vào năm 1813. Theo cách nhìn nhận của ông, Thụy Điển giống Việt Nam ở sự trùng lặp về quá khứ, đó là sự nghèo đói và di cư; về những số phận con người bị áp bức, tước đoạt. Nhưng Thụy Điển có cả một chặng dài lịch sử yên bình còn dân tộc Việt Nam thì lại quá nhiều thăng trầm, biến động. “Chính sự khác biệt này làm nên sự hấp dẫn của Văn học Việt Nam với tôi!” - Kristoffer Leandoer cho biết.

Văn học Việt Nam có ảnh hưởng tới đời sống văn nghệ của Thụy Điển. Đặc biệt từ những năm đầu thập kỉ 60, khi Thụy Điển đã hòa bình thì thông qua văn học, người dân Thụy Điển phát hiện ra phía bên kia bán cầu, ở Việt Nam còn đang diễn ra một cuộc chiến tranh rất khốc liệt. Do hoàn cảnh lịch sử, xã hội như vậy, dẫn tới sự giao thoa giữa hai nền văn học Việt nam và Thụy Điển.

Vào thế kỉ 19, những nhân vật trong tác phẩm Truyện Kiều (Nguyễn Du) xuất hiện nhiều trong văn học Thụy Điển, vì thời bấy giờ phụ nữ Thụy Điển phải chịu những nỗi thống khổ tương tự như nàng Kiều. Khi xem xét vấn đề mâu thuẫn nội tâm của các nhân vật trong Truyện Kiều làm ví dụ, thì thấy xuất hiện hai luồng tư tưởng mâu thuẫn nhau: Khổng Giáo và Phật Giáo. Ở Thụy Điển cũng có sự mâu thuẫn giữa tư tưởng Giesu và nhiều tư tưởng tôn giáo khác. Ở châu Âu, khi đó, làn sóng các tác phẩm lãng mạn thì lại có nhiều nét tương đồng.

Sau thời kì lãng mạn và đấu tranh giai cấp, vào đúng thời điểm người nông dân Thụy Điển bị thu hồi nhà cửa thì phần đông họ viết về những trải nghiệm. Đó là nét chấm phá và thay đổi trong nền văn học Thụy Điển. Song song với đó là phong trào những người phụ nữ viết về trải nghiệm bị áp bức. Thụy Điển là cái nôi của văn học thiếu nhi, viết cho trẻ em, giúp trẻ muốn làm những gì trẻ em yêu thích qua những câu chuyện cụ thể, ví dụ: “Chú bé tí hon”. Đến những năm 1965, có một bài thơ viết về chiến tranh Việt Nam với cảnh bom rơi đạn lạc, làm cho nhiều tác giả Thụy Điển đã thay đổi cách tư duy, cách viết. Điển hình là cuốn “Chuyến viếng thăm của ngự y hoàng gia”, tác giả bị ảnh hưởng bởi chiến tranh Việt Nam: quan hệ giữa ngự y và nhà vua có sự phân định về quyền lực.

Nhà thơ Kristoffer Leandoer trao đổi với người tham dự

Diện mạo văn chương đương đại

Kristoffer Leandoer cho biết, các nhà văn Thụy Điển thường đồng hành với sáng tạo của mình là các cuộc hành trình đi khắp nơi trên Thế giới. Năm 1973 là năm cuối cùng (tính đến thời điểm này), Thụy Điển có giải Nobel về văn học. Năm vừa qua, Thụy Điển có 2 nhà văn cùng tham gia Ban giám khảo giải Nobel, và khi nghe công bố kết quả thì một nhà văn đã tự tử. Dường như, chất lượng văn học có chiều hướng đi xuống, và giải thưởng đang bị mất đi một phần nào đấy giá trị.

Thụy Điển có số lượng người viết đông, khoảng hơn 2000 bản thảo một năm, nhưng chỉ có khoảng 4 cuốn được xuất bản.

Bây giờ các nhà văn Thụy Điển không còn viết về sự cô độc nữa, họ quan tâm tới hai xu hướng chung, đây cũng là những xu hướng đang xuất hiện ở văn học phương Tây: một là, xu hướng tiếp cận sự thật, có một thời, trong quy chuẩn xã hội người ta đã né tránh nói sự thật về gia đình - đây cũng là một gợi ý cho những người viết trẻ bởi hầu hết những nhà văn vĩ đại đều viết về sự thật với những bí quyết riêng; xu hướng thứ hai là về bình đẳng giới, những người đồng tính hay liên kết giới tính. Văn học muốn làm nên điều kì diệu được ví như lỗ hổng nhìn vào căn phòng tối, vừa bí ẩn vừa gợi trí tò mò. Độc giả có thể chưa nhận ra, nhưng người viết phải có nhiệm vụ dấn thân vào căn phòng ấy để khám phá và sáng tạo.

Kristoffer Leandoer từng phải làm nghề chép lại văn bản cho chính phủ (phải chép tay vì thời gian đó chưa có máy photocopy), rồi bị rơi vào cảnh nghiện rượu nhưng lại phát hiện ra nhiều điều thú vị, tưởng tượng ra những thiên đường, những cuộc giao tranh nhất là về tôn giáo. “Tôi nghĩ rằng, thân thể mình thuộc về Chúa, còn trí tuệ thì hoàn toàn tự do.” – Ông bày tỏ như vậy vào cuối buổi tọa đàm.

Bài và ảnh: Khúc Hồng Thiện

Sinh viên Khoa STLLPBVH

Admin3