(ĐHVH) - Về thăm quê hương Đông Mỹ (thuộc huyện Thanh Trì – thành phố Hà Nội) hôm nay, hẳn nhiều người ngỡ ngàng bởi sự thay da đổi thịt nhanh chóng của vùng đất này. Làng đã gần với phố, ruộng lúa bờ tre nằm cạnh nhà máy xí nghiệp, nhưng vẻ đẹp và sự hài hòa của cảnh quan môi trường như muốn níu giữ chân khách thập phương. Ai đã về Đông Mỹ hẳn sẽ biết đến một địa chỉ tâm linh nổi tiếng – chùa Hưng Long ở làng Đông Phù. Đây là ngôi chùa được khởi dựng từ năm 1011 do chính vua Lý Thái Tổ ban chiếu và cấp tiền xây dựng. Đến nay, chỉ còn hơn hai tháng nữa Thăng Long – Hà Nội tròn 1000 năm, thì di tích lịch sử văn hóa này cũng đã 999 tuổi.

Toàn cảnh chùa Hưng Long

1. Giá trị lịch sử - văn hóa của di tích ngàn năm

Để cho khách thập phương cùng bạn đọc có dịp tới thăm chùa Hưng Long, hiểu thêm về những giá trị lịch sử, cách mạng, văn hóa, kiến trúc của di tích này, chúng tôi xin giới thiệu một số nét cơ bản.

Chùa Hưng Long, hay còn gọi là: chùa Long Hưng, chùa Hưng Hóa, chùa Nhót, chùa Phù Liệt, chùa Đông Phù,… Những tên gọi ấy đều chỉ ngôi chùa cổ Hưng Long Tự tọa lạc tại xã Đông Mỹ, huyện Thanh Trì (Hà Nội). Sở dĩ có những tên gọi khác nhau là do tập quán của cư dân địa phương, thường gọi tên chùa gắn với tên làng nơi ngôi chùa đó tọa lạc, hoặc trong quá trình tu tạo phát hiện ra những dấu ấn, sự kiện đặc biệt, nên gọi theo nhằm ghi lại dấu ấn, sự kiện đó.

Tương truyền, đời vua Lý Thánh Tông (1054-1072) đã có hai vị công chúa là Lý Từ Thục và Lý Từ Huy cùng hai vị thị giả Quỳnh Hoa, Quế Hoa về ngôi chùa này xuất gia đầu phật, rồi sau đó thu thần thị tịch tại Lăng Liên Hoa (cách chùa Hưng Long 1 km) nhằm ngày 15 tháng 3 năm Ất Hợi, niên hiệu Hội Phong thứ 4 (1095) đời vua Lý Nhân Tông với đạo hiệu Đại thánh Bồ tát Lý Từ Thục và Đại thánh Bồ tát Lý Từ Huy, trở thành hai vị sư tổ của chùa (nhân dân địa phương thường gọi là Nhị vị Bồ Tát). Đến thời Lê sơ, hai công chúa được phong là Linh Thông Đại Bồ Tát.

Hàng năm vào ngày 14, 15, 16 tháng 3 âm lịch, nhân dân các làng Đông Phù, Đông Trạch, Mỹ Ả, Chanh Khúc, Văn Uyên, Tương Trúc, Tự Khoát, Mỹ Liệt và Ninh Xá tổ chức mở hội tri ân công đức của hai vị công chúa nhà Lý đã cấp đất cho dân sản xuất, dạy dân làm nghề phụ lúc nông nhàn. Để tỏ lòng thành kính đức hạnh tu tập và công lao đóng góp của hai vị công chúa nhà Lý cùng hai vị thị giả, sau khi viên tịch, nhân dân tín đồ, phật tử đã tạc tượng và thờ ở vị trí trang trọng tại chùa Hưng Long (Đông Phù), chùa Hưng Phúc (Tự Khoát) và chùa Phổ Quang (Ninh Xá).

Tượng Bồ Tát được xây dựng giữa hồ

“Theo các cụ cao tuổi ở Đông Phù cho biết: những cây thông lớn bên đường cái (nay gọi là đường 70) là do các bà (tức Lý Từ Thục và Lý Từ Huy - KHT) trồng từ ngày ấy, hơn 10 năm trước vẫn còn toả bóng. Nơi các bà yên nghỉ, dân xây lăng. Chuyện kể rằng, khi các bà mất, dân 10 làng đều muốn giữ việc thờ phụng. Các làng bên họp bàn, làng nào xây được lăng trước, làng đó được giữ “trưởng nam”. Kết quả, người Ninh Xá hoàn thành trước được giữ trọng trách này. Dưới các triều cũ, dân Ninh Xá được miễn sưu thuế, cấp 10 mẫu 5 sào đất cấy hàng năm lấy hoa lợi thờ cúng. Lệ này được giữ đến đời vua Gia Long mới thôi.” *

Hội chùa Nhót có qui mô khá lớn, thu hút hàng vạn người tham gia. Trong tâm thức người dân nơi đây, nhị vị Bồ Tát vừa là hiện thân của Phật vừa là vị thần của làng bảo trợ cuộc sống yên lành cho họ. Hội có sức cố kết nhân dân 10 làng. Mỗi năm mở hội, sức mạnh của cộng đồng dân cư lại được thăng hoa.

Chùa Hưng Long không chỉ có giá trị lịch sử văn hóa, mà đây còn là một di tích cách mạng. Trong những ngày đầu của cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp, ngôi chùa là nơi hội họp của tổ chức Thanh niên Cách mạng đồng chí hội (1929), của Chi bộ Đảng Cộng sản đầu tiên ở ngoại thành Hà Nội (1930) và là nơi tập hợp quần chúng trong những ngày giành chính quyền cách mạng tháng Tám năm 1945.

Gắn với những giá trị truyền thống, xã Đông Mỹ là nơi địa linh nhân kiệt, chính nơi đây là quê hương của các vị lão thành cách mạng có công với đất nước như: đồng chí Đỗ Mười, nguyên Tổng Bí thư Ban Chấp hành Trung ương Đảng; đồng chí Nguyễn Thọ Chân, nguyên Bộ trưởng Bộ Lao động; đồng chí Phạm Minh Hạc, nguyên Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo và nhiều vị lão thành cách mạng khác.

Năm 1990, Bộ Văn hóa – Thông tin quyết định công nhận chùa Hưng Long là di tích lịch sử văn hóa quốc gia. Đến năm 2004, UBND Thành phố Hà Nội công nhận quần thể di tích này là di tích cách mạng.

2. Quần thể kiến trúc mới hài hòa kim cổ

Kiến trúc của chùa mang đậm nét truyền thống của ngôi cổ tự miền Bắc theo kiến trúc “nội công ngoại quốc”, tiền Phật hậu Thánh. Chính điện là ban thờ Phật, hai bên thờ tượng Thập Điện và Quán Thế Âm Bồ Tát (tọa sơn). Hai đầu hồi tiền đường đắp theo hình núi đá để thờ điện Phật và các cảnh giới tu tập, thiện ác, nhân quả, luân hồi, nghiệp báo theo tư tưởng của giáo lý Đức Phật, chính giữa có tượng Quán Thế Âm Bồ Tát (chuẩn đề) và tượng Phật Di Lặc.

Nối tiếp giữa tiền đường chính điện là hai dãy hành lang mỗi bên gồm 11 gian thông nhau thờ tượng Đức Ông và tượng Đức Thánh Hiền. Sau hậu cung tòa Tam Bảo là nhà tế, phía trước gồm 3 gian thờ Nhị vị Bồ Tát (công chúa Lý Từ Thục, Lý Từ Huy và hai nàng hầu Quỳnh Hoa, Quế Hoa).

Như vậy, chính cách bố trí: giữa chính điện (Tam Bảo) và nhà thờ Nhị vị Bồ Tát cùng với hai dãy hành lang thờ Đức Ông và Đức Thánh Hiền đã tạo nên kiến trúc khép kín theo kiểu truyền thống “nội công ngoại quốc”, tiền Phật hậu Thánh.

Di tích lịch sử văn hóa cách mạng chùa Hưng Long cùng với di tích đình Đông Phù đã tạo nên cảnh quan kiến trúc hoàn chỉnh về tín ngưỡng tâm linh và văn hóa địa phương, góp phần cùng với Đảng bộ, chính quyền và nhân dân xã Đông Mỹ ngày một thịnh vượng phát triển và hội nhập chung của Hà Nội và đất nước.

Ngày Giỗ tổ Hùng Vương vừa rồi, hàng vạn khách thập phương đã hành hương về chùa Hưng Long lễ Phật, tỏ lòng nhớ ơn tổ tiên. Mọi người đều ngỡ ngàng bởi sự khang trang bề thế của ngôi chùa. Cách đây chưa đầy một năm, ngôi chùa chỉ là mấy gian nhà nhỏ đã xuống cấp, vài gian nhà tranh tre làm chỗ nghỉ ngơi cho phật tử muôn phương. Vậy mà, bây giờ ngôi chùa hiện lên thật đẹp, rộng rãi, thoáng mát, kiến trúc hài hòa.

3. “Mong sao tốt đời, đẹp đạo”

Có được quần thể di tích nổi bật như hôm nay, nhiều người nhắc đến công đầu của thầy trụ trì chùa là Đại đức Thích Minh Tiến - Phó Chánh Văn phòng Giáo hội Phật giáo Việt Nam, một người tâm huyết với đạo Phật và văn hóa nước nhà.

Ngày 19/8/2008, Đại đức Thích Minh Tiến được Thành hội Phật giáo Hà Nội và Trung ương Giáo hội Phật giáo Việt Nam bổ nhiệm về trụ trì chùa Hưng Long. Rất cảm kích về lịch sử văn hóa, lịch sử cách mạng mà ngôi chùa chứa đựng, trong khi các hạ tầng lại đang xuống cấp nghiêm trọng, thầy Tiến đã tập hợp nhân dân địa phương, lắng nghe tâm tư nguyện vọng của bà con, các phật tử, từ đó biết được nhân dân rất muốn khẩn trương trùng tu ngôi chùa - nơi sinh hoạt tinh thần, sinh hoạt tâm linh của địa phương từ nhiều đời nay.

Sân chùa Hưng Long

Tháng 9 năm 2008, nhà chùa đã phối hợp với UBND xã Đông Mỹ cùng với các phòng ban chức năng của huyện Thanh Trì và thành phố Hà Nội tổ chức quy hoạch tổng thể các hạng mục công trình còn lại. Sau khi được sự chấp thuận của Thành phố, ngày 8 tháng Giêng năm Kỷ Sửu (2009) nhà chùa đã chính thức tổ chức khởi công trùng tu, tôn tạo tổng thể các công trình thuộc quần thể di tích. Đến tháng 11 năm 2009 đã cơ bản hoàn tất và đưa vào sử dụng phục vụ nhân dân đón tết Canh Dần (2010).

Hướng về Đại lễ kỷ niệm 1000 năm Thăng Long – Hà Nội (1010-2010) và 1000 năm chùa Hưng Long (1011-2011) với sự phát tâm công đức của tăng ni, phật tử xa gần cùng với sự hỗ trợ của các cấp chính quyền địa phương, các hạng mục công trình của chùa Hưng Long đến nay đã cơ bản hoàn tất, trang nghiêm tố hảo, đáp ứng sự mong đợi của tín đồ và nhân dân địa phương, thông qua đó góp phần giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc và lịch sử văn hóa địa phương.

Chia tay chúng tôi, Đại đức Thích Minh Tiến chắp tay từ biệt, và như chợt nghĩ ra điều gì, thầy chậm rãi tâm sự: “Phật giáo ở Việt Nam có lịch sử rất sâu sắc, luôn đồng hành cùng dân tộc, tồn tại như một tôn giáo của dân tộc. Làm sao để trong thời đại hội nhập càng cần được cộng đồng chia sẻ. Về phần mình, tôi chỉ mong muốn làm sao để đồng hành cùng xã hội, mong cho tốt đời đẹp đạo. Có như vậy chúng ta mới xây dựng được một xã hội tốt đẹp hơn.”

* Theo Lễ hội Thăng Long, Nxb Hà Nội, 2001.

Bài và ảnh: Khúc Hồng Thiện

Sinh viên Khoa STLLPBVH