INASP là Mạng Ấn phẩm Khoa học Quốc tế được thành lập từ năm 1992, sau một nghiên cứu về khả năng đáp ứng nhu cầu thông tin của các nhà khoa học tại các nước đang phát triển.

PERii là pha hai của Chương trình Tăng cường thông tin nghiên cứu của INASP. Phương thức hoạt động của PERii là làm việc với tất cả các đối tác liên quan trong chu trình thông tin nghiên cứu như: Cán bộ nghiên cứu; Cán bộ thư viện; Chuyên gia IT; Nhà xuất bản/Biên tập viên tạp chí; Nhà hoạch định chính sách. Trong đó đội ngũ điều phối viên tác các quốc gia chính là “tiếng nói” của các đối tác tạo quốc gia của họ.

Tại Việt Nam hiện nay, hoạt động tăng cường khả năng truy cập vào các nguồn tin nghiên cứu trong nước đang dần hình thành và từng bước hoàn thiện. Cụ thể là Tạp chí khoa học Việt Nam trực tuyến (VJOL) là một dịch vụ cho phép độc giả tiếp cận tri thức khoa học được xuất bản tại Việt Nam và nâng cao hiểu biết của thế giới về nền học thuật của Việt Nam. Đến nay đã có 23 tạp chí đang được xuất bản; 142 mục lục tạp chí; 1473 bài viết, trong đó 1010 bài viết được cung cấp toàn văn dưới định dạng PDF trên VJOL (http://www.vjol.info/) – do INASP tài trợ.

INASP còn hỗ trợ cho cán bộ nghiên cứu các dịch vụ tư vấn, các nguồn lực, hội thảo tại AuthorADI (http://www.authoraid.info).

Đồng thời INASP hỗ trợ truy cập bền vững tới các nguồn tin nghiên cứu quốc tế:

- Đám phán về các nguồn tin miễn phí, giảm giá.

   - Dựa trên nhu cầu tin của các nhà nghiên cứu trong nước.

   - Truy cập trên phạm vi toàn quốc, nếu có thể.

- Dùng thử các nguồn tin điện tử mới, theo yêu cầu.

- Khi gia hạn đặt mua, chỉ tăng giá tối thiểu.

- Thống kê số lượng người dùng, với các xu hướng theo thời gian.

- Thông tin về mỗi nguồn tin điện tử: thế mạnh nội dung, chi tiết liên lạc của nhà xuất bản.

- Hướng dẫn truy cập (Hướng dẫn sử dụng địa chỉ IP).

- Hướng dẫn xử lý sự cố trực tuyến.

- Vận động các nhà xuất bản vì sự phát triển.

Chuyên gia INASP tư vấn phát triển

nguồn tin điện tử tại Việt Nam

Danh sách các nguồn tin trực tuyến hiện có về chương trình PERii ở Việt Nam được tham khảo tại http://www.inasp.info chọn Việt Nam với các thông tin mô tả nội dung và các đặc tính của dịch vụ, thông tin đăng ký và thông tin quản lý. Chi tiết liên lạc của người điều phối viên quốc gia của Việt Nam là Tiến sĩ Tạ Bá Hưng-Cục trưởng Cục Thông tin Khoa học và Công nghệ Quốc gia.

Tại địa chỉ trên, khi đăng ký chương trình PERii người sử dụng có thể lựa chọn các nguồn tin điện tử miễn phí cùng với các nguồn tin truy cập mở và miễn phí:

- Beech Tree Publishing

- Geological Society

- NPG (Nature and Palgrave Macmillan Journals) (as subscribed)

- Royal Society - Royal Society Journals Online

- Symposium Journals

- University of Chicago Press

Với ưu điểm và sự linh hoạt của nguồn tin điện tử trên cho thấy vai trò của việc phát triển liên hiệp thư viện tại Việt Nam hiện nay là rất quan trọng. Sự chung tay, góp sức của các cơ quan, tổ chức – có thể là các thư viện địa phương, thư viện quốc gia hay thư viện các viện nghiên cứu, thư viện các trường đại học cùng nhau hoạt động, hỗ trợ chia sẻ nguồn lực thông tin, công nghệ... sẽ cho phép các thành viên cùng nhau thực hiện nhiều việc hiệu quả hơn so với khi tác riêng làm việc đơn lẻ. Hợp tác cùng nhau cho phép các thư viện dễ dàng chia sẻ nguồn tin, mở rộng các dịch vụ và chương trình; tránh trùng lặp trong các hoạt động; chia sẻ kiến thức chuyên môn; cung cấp những dịch vụ chất lượng cao; hoàn thành công việc hiệu quả hơn so với cá nhân tổ chức tự thực hiện.

Thực tế của việc xây dựng và phát triển liên hiệp thư viện của một số quốc gia cho thấy những lợi ích mang lại đó là:

- Giảm chi phí mua nguồn tin điện tử của từng đơn vị;

- Có thể thoả thuận thời hạn và điều kiện phù hợp;

- Chia sẻ kỹ năng và chuyên môn;

- Có thể đề xuất cơ chế mua bán một cửa.

Một ví dụ điển hình là đại diện cho các trường đại học và các viện nghiên cứu ở Anh thương lượng với các nhà xuất bản nhằm giảm chi phí mua nguồn tin điện tử; thoả thuận thời gian và điều kiện thích hợp; tiết kiệm thời gian cho cán bộ thư viện của cơ quan; xác định mức giá phù hợp với quy mô của thư viện... Một  mạng lưới gồm 31 nhà cung cấp thông tin/thư viện kinh tế hàng đầu Châu Âu – Website “Economists Online” – SEE and BE SEEN cho phép truy cập dễ dàng tới các thông tin nghiên cứu có chất lượng cao (http://www.nereus4economics.info/)...

Cũng như các nước khác, tại Việt Nam, mục tiêu của thư viện số cho phép các nhà nghiên cứu tiếp cận tài liệu khoa học quốc tế dưới dạng điện tử (trực tuyến) với phạm vi rộng, nhiều lĩnh vực. Đồng thời giúp các trường đại học tăng số lượng kết quả nghiên cứu của các nhà khoa học tại Việt Nam. Các tạp chí hàng đầu của các nhà nghiên cứu hiện nay cần tham khảo đã được cập nhật tại các tạp chí và sách điện tử dưới dạng toàn văn chất lượng cao trong các CSDL như:

- Springer Link – Cambridge Uni. Press – Ebrary – IEEE – JSTOR – Blackwell Synergy – EBSCO – Emerald – ISI Web of Science – Science Direct... danh sách đầy đủ có tại: http://www.digitallibrary.edu.pk

Tạp chí khoa học Việt Nam Online - VJOL

Đối với nguồn tin trên VJOL tại Việt Nam, với những bài viết được cung cấp toàn văn dưới định dạng PDF (http://www.vjol.info/) thời gian gần đây cho thấy đã từng bước làm gia tăng giá trị, phát triển các dịch vụ có giá trị, thông tin liên lạc thuận lợi không giới hạn phạm vi.

Từ những ưu điểm thực tế trong việc chia sẻ nguồn tài nguyên số hoá, Tạp chí khoa học Việt Nam trực tuyến – VJOL rất khuyến khích các nhà xuất bản, các tạp chí khoa học của tất cả các ngành tham gia, đóng góp cho việc phát triển và khai thác nguồn tài nguyên số hoá trên VJOL. Đồng thời hiệp hội các thư viện hoạt động cùng nhau sẽ hỗ trợ chia sẻ nguồn lực, nội dung, công nghệ, kinh phí... cho phép các thành viên cùng nhau thực hiện nhiều việc hiệu quả hơn so với khi tác riêng làm việc một mình, đặc biệt là việc phát triển nguồn tin điện tử.

Đối với Trường Đại học Văn hoá Hà Nội, bằng cách cung cấp mục lục, tóm tắt, và toàn văn TBKH Nghiên cứu văn hoá dưới dạng PDF cho Tạp chí khoa học Việt Nam trực tuyến – VJOL, chúng ta sẽ góp phần quảng bá hình ảnh của Nhà trường trên Internet thông qua việc gia nhập cộng đồng các nhà xuất bản và nhiều tạp chí nghiên cứu hàng đầu Việt Nam trên VJOL.

Bài và ảnh: Nguyễn Hữu Nghĩa