(ĐHVH) - Cách đây 6 tháng, vào khoảng tháng 6/2011 trong khi đi giảng cho lớp Đại học hệ vừa học vừa làm của Khoa Văn hóa Du lịch – Trường Đại học Văn hóa Hà Nội phối hợp với Trường Đại học Phan Châu Trinh (Quảng Nam) mở tại Trường Đại học Phan Châu Trinh (Thành phố Hội An, tỉnh Quảng Nam) khi bàn về vấn đề xây dựng Sản phẩm du lịch, tạo thương hiệu điểm đến cho du lịch Hội An (Quảng Nam) tôi có nói về việc nên tiến hành khảo sát, chọn vị trí, tiến hành qui hoạch và đầu tư để xây dựng một pháo đài trên bờ biển Cửa Đại mang tên “Pháo đài Cửa Đại”. Khi đó, các học viên trong lớp đã có rất nhiều học viên bày tỏ sự đồng tình. Cũng về vấn đề này, trong hội thảo tại Tổng cục Du lịch khi bàn về vấn đề việc xây dựng Sản phẩm du lịch ở các Di sản thế giới của Việt Nam tôi cũng đã phát biểu lại về vấn đề này. Ngay sau khi tôi phát biểu tại Hội thảo, có 1 đại biểu đã phát biểu bình luận ngay về ý tưởng này, trong đó có nói “… ý tưởng này là sự cực đoan của cực đoan…”.  Sau đó, vấn đề này chìm trong im lặng không ai bàn tới nữa. Hôm nay, ngày 25.12.2011, ngay sau khi xem chương trình thời sự trên VTV1 đưa tin về vụ chìm tàu kinh hoàng trên cửa biển Cửa Đại (Hội An) khiến 2 người chết và 5 người mất tích, tôi thấy cần thiết nêu lại ý tưởng về vấn đề này:

Trong ý tưởng của mình về việc xây “Pháo đài Cửa Đại”, tôi có đề cập tới lý do tại sao nên xây dựng Phái đài này. Tựu trung lại, các lý do tôi nêu ra đại ý là:

- Xưa nay, khi nói về quá khứ, về văn hóa truyền thống của xứ Quảng người ta thường nhớ tới câu ca: “Đất Quảng Nam chưa mưa đà (đã) thấm, rượu hồng đào chưa nhấm (uống) đã say…”. Hoặc khi nói về quá khứ đấu tranh cách mạng kiên cường của quân dân Quảng - Đà, người ta thường nói tới câu: “Quảng Nam trung dũng kiên cường, đi đầu diệt Mỹ… ”. Còn rất nhiều câu ca khác khi nói về xứ Quảng (bao gồm tỉnh Quảng Nam và thành phố Đà Nẵng hiện nay) mà không thể trình bày hết được; nhưng nhìn chung khi nói tới Quảng Nam là nói tới sự trung dũng kiên cường đi đầu trong các cuộc đấu tranh giải phóng và bảo vệ Tổ quốc. Sự trung dũng kiên cường này thể hiện qua quá trình lịch sử: từ ngày 31 tháng 8 năm 1858 đến ngày 2 tháng 2 năm 1859 quân và dân Đà Nẵng dưới sự chỉ huy của danh tướng Nguyễn Tri Phương mặc dù thua kém về vũ khí và trang thiết bị quân sự nhưng đã bám trụ kiên cường, chiến đấu oanh liệt ở thành Điện Hải để chống lại các đợt tấn công của liên quân Pháp – Tây Ban Nha. Sự hy sinh trung dũng kiên cường của các chiến binh nhà Nguyễn còn lưu lại trong những trang vàng lịch sử dân tộc cũng như những dấu tích vật chất còn đây ở tòa thành Điện Hải cũng như ở Nghĩa trũng Khuê Trung và Nghĩa trũng Hòa Vang… hôm nay. Cũng mảnh đất này 107 năm sau đó vào ngày 8-3-1965, đại đội đầu tiên của tiểu đoàn thủy quân lục chiến số 9 của Mỹ đổ bộ lên bãi biển nay thuộc quận Thanh Khê (Đà Nẵng). Ngay sau khi quân viễn chinh Mỹ đổ bộ vào Việt Nam, cũng chính trên mảnh đất này sau đó hơn hai tháng, vào đêm ngày 26, rạng sáng ngày 27 tháng 5 năm 1965 một đại đội bộ đội địa phương Quân Giải phóng miền Nam đã tấn công đại đội 2, sư đoàn 3 thủy quân lục chiến Hoa Kỳ tại địa bàn huyện Núi Thành, tỉnh Quảng Nam. Chiến thắng Núi Thành mở màn cho phong trào “tìm Mỹ mà đánh, tìm ngụy mà diệt…” trên khắp miền Nam. Nói như thế để thấy rằng lịch sử luôn đặt ra cho Quảng Nam – Đà Nẵng nhiệm vụ luôn phải đi đầu trong các cuộc chiến tranh chống giặc ngoại xâm.

Thuyền từ Cù Lao Chàm về Cửa Đại

Sau khi chia tách tỉnh và khi Hội An trở thành thành phố trực thuộc tỉnh Quảng Nam thì mối quan hệ giữa thành phố trực thuộc tỉnh (Hội An) với thành phố trực thuộc Trung ương (Đà Nẵng) trở lại những vấn đề liên quan, đổi chỗ cho nhau: Hơn 300 năm về trước, Faifo (Hoài phố) đóng vai trò thương cảng trung tâm của nước Đại Việt ở xứ Đàng Trong nhưng chỉ sau đó khoảng hơn 1 thế kỷ, thương cảng Cửa Đại đã phải nhường chỗ cho cảng biển Đà Nẵng cho đến tận hôm nay. Như vậy, cho đến thời điểm này, hai đô thị này luôn gắn bó mật thiết với nhau, luôn đổi chỗ cho nhau trong vai trò, vị thế trước những đòi hỏi của lịch sử. Chính vì thế, cổ thành Điện Hải đã hoàn thành nhiệm vụ của mình trong quá khứ và đã đi vào lịch sử. Bây giờ là lúc cần có một công trình quân sự khác ra đời, thay thế vị thế của thành Điện Hải trong giai đoạn hiện nay: đó chính là Pháo đài Cửa Đại!

- Khi đã có Pháo đài Cửa Đại; đó sẽ là nơi ở trên tầng cao nhất của Pháo đài là Đồn biên phòng 260 Cửa Đại để quan sát, kiểm tra tàu ra vào trên tuyến Cù Lao Chàm – Cửa Đại. Ở tầng thứ hai của pháo đài thấp hơn một chút sẽ là nơi đặt viễn vọng kính cho du khách lên đó để ngắm Cù Lao Chàm nếu không có điều kiện ra Cù Lao trong mùa biển động hay từ đó ngắm toàn cảnh biển Cửa Đại đón tiếp và phục vụ khách du lịch tắm biển. Trong khoảng cách hiện tại, từ pháo đài du khách cũng có thể qua ống kính viễn vọng ngắm toàn cảnh chùa Linh Ứng trên bán đảo Sơn Trà (Đà Nẵng) để thấy cảnh: “chiều chiều mây phủ Sơn Trà – Sóng vờn Non Nước, trời đà đổ mưa”.

- Trong những dịp đặc biệt, đây cũng là nơi để các sĩ quan các cấp của Quân khu 5 hay Bộ Quốc phòng quan sát diễn tập thực binh ở ngoài khơi trên khu vực Hòn Ông… Nếu xây dựng được một pháo đài như vậy đó cũng là nơi luôn có người chiến sĩ biên phòng Cửa Đại thường trực trên ống kính, kịp thời phát hiện những tàu ra vào chẳng may gặp nạn trong mùa biển động. Nếu có một ống kính như vậy, vụ chìm tàu kinh hoàng ngày 25/12/2011 sẽ kịp thời được phát hiện và hạn chế được tối đa hậu quả. Lại nữa, đây cũng sẽ là nơi đặt các thiết bị đo địa chấn, quan sát và cảnh báo nếu chẳng may có nguy cơ sóng thần, giảm thiểu thiệt hại nếu chẳng may xảy ra trận sóng thần như 7 năm về trước: ngày 26/12/2004….!!!!. Trong tình hình hiện nay, chủ quyền biển đảo của đất nước đã và đang bị đe dọa, đây có thể cũng sẽ là “nơi nổ phát súng đầu tiên mở màn cho chiến dịch giải phóng những huyện đảo thuộc về chủ quyền đất nước Việt Nam không thể chối cãi!!!!!!

Trạm biên phòng Cửa Đại

Đài kỷ niệm Chiến thắng Núi Thành

Dưới góc độ sản phẩm du lịch, Du khách trong và ngoài nước khi đến với Quảng Nam: 1 điểm đến 2 di sản văn hóa thế giới; sau khi thăm Mỹ Sơn huyền bí, Hội An phố cổ họ sẽ xuống Cửa Đại tắm biển rồi lên Pháo Đài uống ly cà phê, ngắm một vùng biển đảo… Đây cũng là một việc làm góp phần đa dạng hóa sản phẩm du lịch, tăng nguồn thu cho du lịch của thành phố Hội An…

Cù Lao Chàm nhìn từ Cửa Đại

Mọi ý tưởng đều ít nhiều chứa đựng sự “điên rồ” trong đó. Tuy nhiên, bằng vào quá khứ lịch sử oai hùng của mảnh đất Quảng Nam; bằng vào thực trạng của chủ quyền biển đảo và những vụ tai nạn kinh hoàng đã xảy ra trên vùng biển này và cũng như tâm huyết của một người đang đào tạo nguồn nhân lực trong ngành du lịch thấy cần thiết phải tạo ra những sản phẩm du lịch đặc thù cho một vùng đất để góp phần tạo nên thương hiệu điểm đến cho đô thị cổ Hội An. Hãy ghi nhận ở ý tưởng này sự đổi mới từ trong suy nghĩ và mong nhận được những ý kiến phản hồi để có hay không đi tới những quyết định cho tương lai?!

Hội An, tháng 6/2011 – Hà Nội tháng 12/2011

Bài và ảnh: TS. Dương Văn Sáu