Với bên ngoài không nói, nhưng ở Việt Nam, nơi mà hệ thống giáo dục quá giáo điều, coi học sinh thuần tuý là người tiếp nhận thông tin mà không hề dạy họ cách sử dụng những thông tin đó, thì đây quả thực là một lối tư duy mới, trái ngược 180⁰, nếu được áp dụng sẽ tạo đột phá, thậm chí tạo cuộc cách mạng (không chỉ trong giáo dục, mà trong lối tư duy của con người).

Vì “bản đồ tư duy” mới được áp dụng nên chưa thể đánh giá hết được hiệu quả của nó. Phương pháp nào cũng vậy, đều có cả mặt hay mà mặt dở. Tuy nhiên, có phương pháp hay nhiều dở ít, mà có phương pháp thì ngược lại. Nhưng một điều có thể thấy được ngay là phương pháp này sẽ khắc phục được những hạn chế của lối tư duy câu chữ đang rất phổ biến ở Việt Nam hiện nay.

Nhưng không chỉ đối với giáo dục. Bản đồ tư duy là phương pháp thể hiện suy nghĩ (tư duy) của con người dưới dạng sơ đồ/ bản đồ (từ ngữ là do người dịch) nên có thể áp dụng với mọi lĩnh vực, từ hoạch định kế hoạch tương lai đến việc đi siêu thị, gọi điện thoại.

Ảnh: fahasasg.com.vn

Để làm điều đó, mới xuất hiện thêm cuốn Lập bản đồ tư duy. Trong cuốn này, quan trọng nhất là chương 3 .

Hướng dẫn tỉ mỉ nhưng rất đơn giản, chỉ cần nhìn hình đã hiểu, không cần diễn giải dài dòng, cũng không cần quan tâm đến "mục đích, yêu cầu, ý nghĩa" vốn nhiều khi chỉ mang tính công thức.

 Để dễ hình dung, xin hãy xem minh họa này. Với việc đơn giản nhất là shopping mà cũng có thể vẽ bản đồ thế này, nói gì những vấn đề lớn và nghiêm túc.

Ảnh: Vân Chi

Rất logic, mạch lạc- mà tư duy cần nhất điều này.

Rất trực quan, thể hiện rõ mọi liên hệ, liên kết, quan hệ... từ cái gì đến cái gì...

Và rất tổng thể, như sơ đồ của thành phố, nhìn là thấy ngay cái gì ở đâu, như thế nào, tương tác ra sao với những cái còn lại. Đây là ưu thế hơn hẳn so với sự diễn tả của phương pháp diễn dịch: Ý I ở trang 4, ý II ở trang 13, ý III ở.... Lúc cần tìm các ý quả là một thách đố. Mà tìm liên hệ giữa chúng thì lại càng đáng nản.

Nhưng, giống như truyện tranh, phương pháp thể hiện tư duy này chắc chắn sẽ làm suy giảm khả năng ngôn ngữ và diễn đạt bằng ngôn từ của người thực hiện. Nếu truyện tranh chỉ cần "Á!", "Ối!", "Huỵch", "Bụp"... thì phương pháp này phó mặc sự diễn đạt ngôn từ cho khả năng tự có của mỗi người. Đây là hạn chế đầu tiên có thể nhìn thấy ngay. Nếu tất cả mọi suy nghĩ đều thể hiện bằng phương pháp này thì chắc môn văn sẽ tới hồi nguy khốn, và việc viết blog sẽ trở thành một chuyện kỳ dị không thể tưởng tượng!

Nhưng, không sao cả. Vì nếu có một tư duy logic mạch lạc thì làm gì cũng dễ. Xưa nay, rất nhiều người học toán mà vẫn làm thơ, viết truyện được; Các nhà khoa học mà chơi đàn, sáng tác nhạc, vẽ tranh cũng nhiều. Thế nên không sợ cái tư duy logic của toán học (trong truờng hợp này là hình học phẳng) làm hỏng các loại tư duy khác (tư duy ngôn ngữ, tư duy biểu tượng...).

Đương nhiên, tốt nhất là kết hợp. Những việc cần vẽ bản đồ thì ta vẽ (tóm tắt bài giảng, lập kế hoạch, sắp xếp công việc…). Còn những việc cần diễn tả bằng ngôn từ thì chúng ta lại viết, lại thuyết trình.

Hy vọng những cảm nhận ban đầu về phương pháp tư duy mới mẻ này sẽ giúp ích được đôi chút cho các bạn.

Một số thông tin liên quan có thể tham khảo thêm:

Tony Buzan, người vẽ bản đồ tư duy

FreeMind - Phần mềm vẽ bản đồ tư duy

Vân Chi