Sinh
viên ra trường đi làm hầu hết phải "đào tạo lại từ đầu", làm nghề không
xứng với thời gian ăn học, thiếu ý thức về xã hội, môi trường, tỉ lệ
tội phạm thanh thiếu niên, quan hệ tình dục không an toàn tăng...
Rõ
ràng, còn rất nhiều điều các em cần phải học thì nhà trường chưa dạy,
trong khi đó, nhiều kiến thức không thiết thực lại đang làm nặng thêm
những áp lực học đường. Con số hơn 147.000 học sinh bỏ học năm học
2007-2008 Bộ GD và ĐT vừa công bố cũng có thể coi là một dấu hiệu về sự
thiếu thiết thực của chương trình giáo dục...
Giáo dục sao cho biết cách làm người
Giáo dục tại các nước phát triển trên thế giới
nhận thức rằng học sinh không chỉ cần đào tạo về kiến thức chuyên môn
mà còn phải được tôi luyện những kỹ năng sống. Tuy nhiên, ngành giáo
dục VN lại đang đi ngược xu thế này. PV LĐ đã có cuộc phỏng vấn với
GS-TS KHGD Nguyễn Xuân Hãn về vấn đề này.
- Theo ông, đâu là nguyên nhân chính của tình trạng trên?
-
Chương trình học ở bậc phổ thông hiện nay quá nặng, chiếm nhiều thời
gian học tập, thì lấy đâu thời gian để rèn luyện cho các em những kỹ
năng sống? So với mặt bằng chung của nhiều nước, chương trình học ở VN
ôm đồm, nhiều nội dung trong SGK của ta nặng hơn từ 1-3 năm.
Ở
các nước học sinh tiểu học được dạy cách chơi mà học, học sinh trung
học vẫn được vừa học vừa chơi, còn THPT học nhiều hơn chơi, và chỉ đến
đại học, việc học mới chiếm đa số quỹ thời gian của học sinh (chơi ở
đây có nghĩa là học sinh học ở ngoài nhà trường, có thời gian so sánh
những điều mình học được với cuộc sống phong phú và cả học hỏi những gì
mình yêu thích).
Còn ở ta, chương trình học quá tải ngay từ
lớp 1. Học ở trên lớp, học thêm, về nhà làm bài tập, thời gian ngủ
không đủ, còn đâu sức lực thời gian để tìm hiểu cuộc sống xung quanh,
trong khi lứa tuổi học sinh là lứa tuổi muốn tự tìm tòi, khai phá, phát
triển tư duy. Cũng không lạ, khi việc bỏ học ở phổ thông đang là vấn
nạn.
- Còn những nguyên do nào khiến học sinh của ta khi ra đời thường bị thụ động, thưa ông?
-
Môi trường học vẫn bị trói buộc trong bốn bức tường của lớp học, khiến
cả giáo viên lẫn học sinh trở thành những người xử lý kiến thức thụ
động. Các chương trình học ngoại khoá, tìm hiểu thực tế v.v... ít hoặc
không được đưa vào giảng dạy. Phương pháp đó làm học sinh ù lì, thui
chột dần khả năng sáng tạo.
Việc thiếu hụt các chương trình
ngoại khoá nhằm tăng cường các kỹ năng sống khiến các em bị hổng về mặt
này, gây nhiều hậu quả khó lường. Đơn cử, việc không chú trọng phổ cập
các kiến thức về tình dục lành mạnh khiến các em tự tìm tòi thông tin
qua các kênh không chính thống, gây hậu quả tiêu cực. Hay trường hợp
năm ngoái, 5 học sinh lớp 7 ở Sóc Trăng chết đuối do chìm đò. Nếu các
em được học bơi tại trường, có thể câu chuyện đã khác.
Người VN
không có thói quen dạy các em "nói ngược" giáo viên, thường áp đặt suy
nghĩ lên các em về sự sáng tạo, cách nhìn nhận cuộc sống. Tại các nước
phát triển, giáo viên là người hướng dẫn, và quyền học thuộc về học
sinh.
Ví dụ họ đưa ra danh sách các đầu sách, sau đó tổ chức
học nhóm rồi thảo luận nội dung trước lớp. Phương thức này giúp các em
học được cách tự thu lượm kiến thức, tự bảo vệ chính kiến của mình, rèn
luyện sự tự tin, khả năng làm việc nhóm và diễn đạt trước đám đông. Bên
cạnh đó, các em còn có dịp thể hiện sự đoàn kết bằng việc hỗ trợ và
bênh vực đại diện cho nhóm của mình.
Ứng xử giáo dục cũng có
tác động rất lớn tới tâm lý học sinh, là một trong những mấu chốt tạo
nên sự hình thành nhân cách của các em. Trẻ em rất nhạy cảm nên giáo
viên phải có cách chỉnh sửa lỗi sai một cách tế nhị. Theo tôi, việc
chấm điểm, xếp thứ và công bố công khai là một việc không nên làm. Nên
bảo mật các thông tin này và chỉ công khai khi học sinh yêu cầu nhằm
thể hiện sự tôn trọng học sinh.
- Theo ông, trước mắt ngành giáo dục VN phải làm gì?
-
Trước hết, phải có một chương trình giảng dạy ổn định, phân bổ thời
gian học và chơi một cách hợp lý, tăng cường các hoạt động ngoại khoá,
hướng các em phát triển sở thích v.v... Tôi cho rằng việc thay đổi này
có thể làm được và không tốn tiền của Nhà nước. Chương trình giảng dạy
ngoài nhà trường có thể thay đổi linh hoạt theo khả năng hiện có của
địa phương, nhằm giúp các em phát triển phù hợp với môi trường sống.
Ví
dụ, chương trình giáo dục dành cho các em sống ở vùng sông nước nên đưa
môn bơi vào giảng dạy. Đặc biệt phải phát triển những chương trình đào
tạo chuyên sâu về tâm lý của các em để hiểu các em hơn, từ đó dễ dàng
hướng các em tới sự "chân, thiện, mỹ". Điều cốt lõi nhất của giáo dục
là phải dạy sao cho các em biết cách học, biết cách làm người.
>> Càng học càng xa rời cuộc sống
>> Tăng cường kỹ năng sống
