Barley Norton biểu diễn cùng cây đàn đáy

Barley Norton (sinh năm 1971 - giảng viên âm nhạc ĐH Tổng hợp Roehampton), chàng trai trẻ đến từ nước Anh này vừa tham gia chiếu xẩm Hà thành. Anh cùng các nghệ nhân, nhà nghiên cứu thuộc Trung tâm Phát triển Nghệ thuật âm nhạc VN đã có 2 đêm biểu diễn đặc biệt tại sân khấu trước cửa chợ Đồng Xuân. Tại đây, khán giả VN đã được nghe Barley đệm đàn đáy, hát văn, hát sẩm... "Hot boy" Barley – đã làm "thức giấc” công chúng Hà Nội khi ghé qua chợ Đồng Xuân, đồng thời mang lại không khí mới cho âm nhạc truyền thống VN.

PV đã trò chuyện cùng Barley trước khi anh vào TP.HCM nghiên cứu đờn ca tài tử.

* Được biết, anh bén duyên với ca trù từ năm 1993 khi nghe giọng ca của NSND Quách Thị Hồ, lúc đó anh đã biết đến đất nước VN chưa?

- Chưa, tôi nghe ca trù ở London (Anh), khi đang học thạc sĩ. Tôi nghe ca trù qua một đĩa hát ở thư viện trường ĐH Viễn Đông - châu Phi và rất thích vì giọng hát rất là đặc biệt, đặc sản và mê hoặc. Nghe ca trù mà tôi ngật ngưỡng như say... Chính những giai điệu lạ, thú vị, giọng hát có lối rung đặc biệt (rung hạt) của NSND Quách Thị Hồ đã thực sự thu hút và "đẩy" tôi đến suy nghĩ là muốn hiểu thêm về ca trù. Tôi đã học tiếng Việt 6 tháng ở Anh và mùa hè năm 1994 tôi đã sang VN - một đất nước xa xôi, nhưng sản sinh ra giọng ca mê đắm này để được trực tiếp học về ca trù.

* Trong những ngày đầu tiên ở một đất nước xa lạ, anh đã tìm đến ca trù như thế nào?

- Qua sự giới thiệu của GS.TS Nguyễn Thuyết Phong (ở Mỹ), tôi đã đến VN tìm gặp chị Bạch Vân. Sau đó học với cụ Chu Văn Du- ở Khâm Thiên. Cụ là một đàn kép giỏi, chơi đàn ca quán, nhưng đã 90 tuổi rồi. Học 2 tháng với cụ Du, tôi đã biết được cách hát, cách gõ phách, cách đàn, và đã chơi đàn cho người khác hát. Sau đó, tôi về nước và tham khảo những tư liệu về ca trù để hiểu thêm. Tháng 2/2005, tôi trở lại VN, nhưng cụ Chu Văn Du vừa mất. Tôi đã đến Viện Âm nhạc tìm người khác và đã làm quen với nhóm ca trù Thái Hà, đã học với Nguyễn Mạnh Tiến (con trai cụ Nguyễn Văn Mùi), và em gái là chị Thúy Hòa. Tôi đã viết luận án thạc sĩ về ca trù và bảo vệ thành công trong năm 1995 đó và được GS. TS Nguyễn Thuyết Phong xuất bản trong tạp chí Âm nhạc VN ở Mỹ (năm 1996).

           
                                                 Các nghệ sĩ hát ca trù

* Để hiểu sâu sắc về ca trù, chắc hẳn anh đã từng đến nhiều vùng của VN?

- Vâng, đúng vậy. Tôi đã ở VN suốt năm 1996- 1997 để hiểu sâu về ca trù và nghiên cứu về chầu văn. Tôi đã đến Phủ Giày (Nam Định), đến nhiều đền chùa ở Hà Tây, Hà Nội để học và tìm hiểu. Nơi nào có nghệ nhân là tôi học và đàn hát cùng họ. Và không chỉ có ca trù, tôi đặc biệt ấn tượng với lối hát văn riêng biệt, kỹ thuật phách tinh tế và tiếng trống chầu chom tát khó quên. Trong những buổi chầu ở Phủ Giầy, chùa Dâu... tôi đã được nhiều người mến mộ. NSƯT Phạm Văn Ty đã phân tích về những làn điệu của chầu văn. Tôi cũng đã học với nhạc sĩ Đặng Quang Hưng (Nhà hát Chèo VN), đã chiêm ngưỡng nhiều thể loại dân tộc nhạc học của VN. Ngoài những buổi lên đồng, tôi đã tiếp xúc với rất nhiều nghệ nhân tên tuổi, các cô đồng, cậu đồng, tìm tư liệu của một số học giả như: Đỗ Thanh Hà, Nguyễn Văn Huyên... Trở về Anh, tôi đã hoàn thành luận án tiến sĩ về hát văn và bảo vệ thành công năm 2000.

   
                                  Ban nhạc hát chầu văn ở Huế

* Gọi điện cho anh từ tuần trước, nhưng hôm nay mới gặp, anh có vẻ say mê với những buổi hầu đồng?

- Vâng, tôi đang bận thu thập tư liệu để sang năm sẽ xuất bản một cuốn sách về hầu đồng ở VN. Tên cuốn sách là: Songs for the spirits: music and mediums in modern Vietnam (Những bài hát cho thần thánh: Âm nhạc hầu đồng ở VN hiện đại). Tôi đã viết xong cuốn sách này cách đây 1 năm, nhưng đợi lâu không có NXB nào xuất bản cả. Trở lại VN lần này tôi muốn bổ sung thêm tư liệu và sửa lại kỹ để trường ĐH Illirois (ở Mỹ) sẽ xuất bản trong năm tới.

* Điều độc đáo trong quyển sách của anh là gì?

- Có một chương giới thiệu tín ngưỡng của đạo mẫu, có một chương phân tích kỹ về các giai điệu trong âm nhạc truyền thống VN, giai điệu nào dùng cho âm nhạc nào. Rồi các bài hát chầu văn dùng trong lúc lên đồng, về quá trình hiện đại hóa về lên đồng và quá trình lên đồng đi lên sân khấu... Ngày xưa lên đồng được coi là mê tín dị đoan, nhưng giờ đã đi vào nghệ thuật sân khấu và được coi là một loại hình văn hóa dân gian độc đáo.

* Say mê những thứ mà ngay chính người VN, nhất là giới trẻ đang hững hờ, anh muốn là người giữ ngọn lửa âm nhạc truyền thống VN?

- So với những năm 1995, tôi thấy, ở VN càng có nhiều người quan tâm đến âm nhạc truyền thống. Nhưng nhiều người lại nói với tôi rằng còn rất ít người quan tâm. Theo tôi, lý do để âm nhạc truyền thống nói chung, ca trù, chầu văn nói riêng bị suy thoái là khá đa dạng, nhưng có lẽ quan trọng nhất vẫn là vấn đề giáo dục. Nếu âm nhạc truyền thống được đưa vào dạng dạy từ nhỏ, thì những người quan tâm đến những loại hình này có thể sẽ mở rộng hơn.

* Bên cạnh việc giảng dạy âm nhạc tại trường ĐH, anh còn là thành viên của một ban nhạc nổi tiếng. Anh có giảng dạy và biểu diễn âm nhạc truyền thống VN ở đất nước mình?

- Tôi không chỉ dạy về âm nhạc truyền thống VN, mà giảng cho sinh viên về nhiều loại âm nhạc ở châu Phi và châu Á. Tháng 9 tới có buổi nói chuyện với sinh viên đang học âm nhạc VN ở Thụy Điển, và Anh. Tôi rất muốn biểu diễn ca trù, hát văn... nhưng ở Anh không có ban nhạc nào về VN cả. Tôi cũng muốn tập, nhưng không có người nào biết âm nhạc truyền thống VN, do vậy, tôi chỉ biểu diễn âm nhạc truyền thống VN ở VN thôi.

* Sinh viên của anh khi nghe anh giảng về âm nhạc truyền thống VN có ai muốn theo anh sang VN nghiên cứu?

- Có một người đang học tiến sĩ về âm nhạc VN đang muốn sang VN, nhưng anh ấy muốn quan tâm đến âm nhạc của người Hmông và âm nhạc dân tộc thiểu số.

* Những dự định khác của anh trong chuyến trở lại VN này?

- Tôi đang bắt đầu dự án với GS. TS Nguyễn Thuyết Phong về nhạc tài tử ở Nam Bộ. Năm sau, tôi sẽ trở lại VN nghiên cứu âm nhạc hiện đại và những ca khúc về Hà Nội. Tôi muốn hiểu âm nhạc hiện nay ở VN được sáng tác như thế nào và sự thay đổi về âm nhạc trong cuộc sống ở Thủ đô của VN.

* Xin cảm ơn anh!

Theo TT&VH